Bát quái là tám kiểu khí cơ bản
Trước khi có 64 quẻ, Kinh Dịch có tám quái gốc: Càn, Khôn, Chấn, Tốn, Khảm, Ly, Cấn, Đoài. Mỗi quái gồm ba hào và tượng trưng cho một hình ảnh tự nhiên. Càn là trời, Khôn là đất, Chấn là sấm, Tốn là gió, Khảm là nước, Ly là lửa, Cấn là núi, Đoài là đầm. Những hình ảnh này không chỉ để trang trí. Chúng là cách người xưa mô tả nhịp vận động của đời sống: mạnh mẽ như trời, tiếp nhận như đất, bùng động như sấm, thấm dần như gió, sâu hiểm như nước, sáng rõ như lửa, dừng lại như núi, vui mở như đầm.
Càn và Khôn: chủ động và tiếp nhận
Càn thường gắn với khí dương mạnh, tinh thần khai mở, lãnh đạo, quyết đoán. Khi gặp tượng Càn, bài học thường là giữ sự chính trực, rõ mục tiêu, nhưng không biến sức mạnh thành cố chấp. Khôn ngược lại là đất, là sức nâng đỡ, bao dung, bền bỉ. Khôn không yếu; Khôn mạnh theo kiểu chịu được, nuôi được, đi đường dài được. Trong đời sống, có lúc phải dùng Càn để mở đường, có lúc phải dùng Khôn để lắng nghe, tiếp nhận và xây nền. Người chỉ biết Càn dễ nóng; người chỉ biết Khôn dễ chậm.
Khảm, Ly, Chấn, Tốn: nước, lửa, sấm, gió
Khảm là nước, thường nhắc về độ sâu, rủi ro, chỗ khó nhìn thấy. Gặp Khảm thì nên kiểm tra dữ kiện, tránh bước vào việc mờ ám. Ly là lửa, tượng của ánh sáng, sự rõ ràng, danh tiếng, tri thức, nhưng cũng dễ bốc nhanh rồi tàn. Chấn là sấm, tượng của khởi động mạnh, tin bất ngờ, cú hích làm mọi thứ chuyển động. Tốn là gió, không ồn nhưng thấm rất sâu; nó hợp với chiến lược nhỏ, đều, bền, tác động dần dần. Bốn quái này giúp ta phân biệt khi nào nên soi rõ, khi nào nên cẩn thận, khi nào nên bật dậy, khi nào nên thấm dần.
Cấn và Đoài: dừng lại và mở lòng
Cấn là núi, tượng của sự dừng. Dừng không phải thất bại; nhiều lúc dừng là để tránh sai thêm, để gom lực, để biết giới hạn. Đoài là đầm, tượng của niềm vui, giao tiếp, sự mềm mại bên ngoài. Nhưng Đoài cũng nhắc rằng lời nói dễ tạo vui mà cũng dễ tạo hại, nên giao tiếp phải có chừng mực. Khi học Bát quái, ta không nên dùng chúng như công thức cứng, mà như lớp biểu tượng giúp hiểu vì sao một quẻ lại khuyên tiến, thủ, chờ, sửa hoặc hợp tác.